Thứ Hai, 22 tháng 11, 2010

Giới hạn quyền lực và nhân phẩm con người

Khi nói đến công an Việt Nam thì hầu như những ai biết đến Việt Nam đều khen là họ giỏi. Lực lượng công an Việt Nam, có công lao lớn trong việc giữ bình yên cho đất nước, những tấm gương hy sinh quên mình vì dân thật đáng khâm phục. Nhưng tiếc thay thỉnh thoảng có những việc khác xảy ra như vụ bảy cán bộ cảnh sát ở Quảng Ninh trong vụ bắt người mua bán tình dục làm cho người dân buồn lòng.
Những chuyện đáng tiếc như thế thỉnh thoảng vẫn xảy ra làm tổn thương đến hình ảnh đẹp của lực lượng công an nói chung. Những người có hành động như thế có lẽ rồi đây sẽ bị kỷ luật, thái độ bất bình của người dân rồi cũng qua đi, nhưng cái quan trọng hơn là làm sao để những điều đó không lặp lại nữa không chỉ trong lực lượng công an mà trong toàn bộ cơ quan công quyền quốc gia.
Người Việt Nam bị ảnh hưởng khá nặng nề bởi “dân chủ làng xã”, xã hội nông nghiệp truyền thống coi trọng cộng đồng hơn cá nhân, do vậy mà một hành động tỏ ra uy quyền cá nhân dù chỉ bằng cái kim cũng được thổi phồng lên, bởi vậy mà mẹ Đốp (*) từng cao giọng nhiếc mắng các cụ tiên chỉ trong làng chỉ vì mụ có quyền được trải chiếu ngoài sân đình là vậy. Chính cũng từ đây mà hình thành nên một tâm lý truyền thống là làm sao để có quyền, có quyền rồi thì tận dụng khai thác sức mạnh ghê gớm của nó để sinh ra lợi, thế nên mới có chuyện “một người làm quan cả họ được nhờ”.
Tổ chức minh bạch quốc tế nhận xét những gì đã quan sát thấy được thì ở Việt Nam hiện nay đang tràn lan hiện tượng tham nhũng vặt, một người bất kỳ chỉ cần có một chút quyền nhỏ nhoi là cũng có thể làm khó dễ và kiếm chác ở người khác. Hiện tượng này có thể bắt gặp ở một người bảo vệ cơ quan, một thư ký phường, một y tá, một anh công an giao thông, thậm chí là một ông gác cửa chợ.
Người có quyền mà thiếu “văn hoá tự ý thức” sẽ dễ lạm dụng quyền được trao để trở thành người hách dịch, cửa quyền đối với người dân, họ tỏ ra là người có sức mạnh, có quyền mắng mỏ, quát nạt, thậm chí sỉ nhục, hành hạ người khác. Hình ảnh những người phụ nữ phạm sai lầm bị lột trần truồng trên mạng sẽ sống ra sao trước người thân và thiên hạ, trong khi mục đích cuối cùng mà pháp luật nhắm đến là trả lại cuộc sống đích thực cho con người, dù bất kỳ là ai, nếu còn khả năng cứu vãn chứ không phải là huỷ diệt một lần cho xong.
Người ta thường quan niệm rằng “quyền lực là một thứ tài sản đặc biệt”, khi có quyền anh sẽ có tiền, vị thế xã hội và cả tình ái, nhưng người ta cũng nhắc nhở rằng “quyền lực” là một con dao hai lưỡi, nếu không cẩn thận sẽ bị đứt tay. Chính vì nhận thức được điều này mà ở các nước phát triển họ sử dụng các thiết chế luật pháp, đối trọng quyền lực, cơ cấu tổ chức và quy phạm đạo đức để ngăn ngừa người có quyền lực sử dụng không đúng do lạm dụng hay nhận thức chưa tới.
Bình tâm xem lại chúng ta thấy các cán bộ trong bộ máy công quyền của chúng ta được trao quá nhiều quyền lực, nhưng chúng ta lại thiếu những cơ chế kiểm sát, điều chỉnh hiệu quả. Ở Việt Nam các tổ chức như thanh tra, kiểm sát... đều có cả nhưng nó lại nằm trong nội hệ thống cho nên tính khách quan và công minh không phải lúc nào cũng cao. Ở các nước phát triển, ngoài các cơ quan chuyên trách ra thì nhân dân được trao quyền giám sát cơ quan công quyền thông qua rất nhiều tổ chức và hình thức khác nhau như tổ chức phi chính phủ, tổ chức nhân dân, tổ chức xã hội và người dân được hỗ trợ pháp lý thực hiện các quyền khiếu nại, tố cáo, phản ánh một cách tự do, minh bạch.
Đó không phải là hành động làm rối chính quyền mà thực sự là góp phần làm cho chính quyền mạnh hơn qua việc loại trừ những người không xứng đáng nắm quyền lực nhằm hướng đến việc bảo vệ quyền con người và quyền công dân. Hơn thế nữa cũng đã đến lúc Nhà nước phải tính đến các phương thức nâng cao dân trí luật của người dân để người dân tự biết bảo vệ mình, cũng như cho phép hình thành các tổ chức bảo vệ quyền lợi của người dân khi bị người có quyền xâm phạm, một trong số đó chính là hiệp hội luật sư tư nhân. Ở các nước phát triển, mỗi luật sư đảm nhiệm hỗ trợ pháp lý một số gia đình (tương tự như bác sĩ gia đình), họ chính là lực lượng đại diện bảo vệ quyền lợi thân chủ trong mọi hoàn cảnh, khi đó oan sai, và nhân phẩm con người được bảo vệ trước những ai sử dụng quyền lực một cách “quá đà”. Ở Mỹ khi cảnh sát tiến hành bắt bất kỳ ai thì câu đầu tiên họ nói là “ông bà có quyền im lặng, không cần phải giải thích gì cả, đợi đến khi có luật sư của ông bà đến”, điều đó cho thấy quyền lực và giới hạn quyền lực luôn đi song hành với nhau.
TS Nguyễn Minh Hoà
Nguồn: sgtt.vn

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét

Cập nhật mới từ các dự án của chúng tôi